تبلیغات
منابع طبیعی - نقش مساله زمین و سیاستها در وضعیت مراتع ایران
منابع طبیعی
یکشنبه 22 آذر 1388

نقش مساله زمین و سیاستها در وضعیت مراتع ایران

یکشنبه 22 آذر 1388

نوع مطلب :
نویسنده :مهدی صامتی

با ورود ماشین آلات مدرن كشاورزی، عرصه منابع طبیعی و خصوصاٌ مراتع حاصلخیز، منبع تامین زمین جهت گسترش اراضی زراعی شده است. این تبدیل تنها شامل اراضی زراعی نشده و مراتع عرصه گسترش شهرها و اراضی صنعتی را نیز تامین كرده اند.
با گذشت زمان بخش عمده ای از مراتع تبدیل گردید، در این مقطع دیگر عرصه مرتعی دارای شرایط مناسب تبدیل به اراضی زراعی باقی نماند و بطور ناگزیر مراتع فاقد قابلیت تبدیل به اراضی زراعی مورد تبدیل قرار گرفت. در این وضعیت می توان كاهش سطح مراتع را اصلی ترین عامل تخریب مراتع دانست.
دیدگاه حاكم در كشور (خصوصاٌ در نزد سیاسیون) و نگرش آنها به عرصه مراتع، صرفاٌ عرصه ای بعنوان بانك و منشاء تامین زمین است. در این دیدگاه مراتع عرصه های مخروبه و غیر مفید اند كه قابلیت تبدیل به پول از طریق تغییر كاربری دارند. سیاستهای بخش دولتی در همین راستا تنظیم شده است. طرحهایی نظیر طرح طوبی موید وجود این نوع خاص از نگرش غیرفنی به مراتع است. گروهی از اهداف منفعت طلب نیز مراتع را سرمایه ای سهل الوصول دانسته با استفاده از سیاستهای نادرست بخش دولتی اقدام به فعالیت در حیطه مراتع كرده و  به عنوان فعالیتهای تولیدی كشاورزی یا غیره اقدام به اخذ زمین نموده و پس از انجام فعالیتهای محدود و نمایشی اقدام به فروش این اراضی و سود جویی می نمایند. در این خصوص می توان مثالهای متعددی یافت ولی بنظر می رسد اراده ای در خصوص تغییر در این سیاستها وجود ندارد. وجود مشكلاتی از قبیل رانت خواری و مشكلات نظام اداری اثر تشدید كننده ای در رشد این معضل دارند.
این سیاست (مرتع=بانك زمین) از یك طرف به شكل گسترده ای از وسعت مراتع كاست، اراضی تخریب شده (تبدیل شده) در بسیاری مناطق به سرعت حاصلخیزی خود را از دست داد و به صورت اراضی رهاشده درآمد، میزان فرسایش و رسوب افزایش یافت. با كاهش عرصه مراتع فشار بر سایر مراتع كشور افزایش یافت و میزان تخریب در این اراضی افزایش یافت.

از سوی دیگر این نگرش اعتماد بهره برداران به تداوم مالكیت خود بر مراتع را از بین برد. در این وضعیت بهره برداران دو عملكرد متفاوت نشان دادند. در یك بعد، دیگر اهتمامی به مراتع نشان ندادند و با بهره برداری غیراصولی موجبات تخریب را تشدید كردند و از بعد دیگر خود اقدام به تبدیل مراتع به اراضی زراعی نمودند تا مالكیت خود را تثبیت نمایند.
اگر در آینده نیز دیدگاه فعلی به مفهوم در نظر گرفتن مراتع به عنوان بانك زمین حاكم بماند روند تخریبی بصورت تشدیدی تداوم خواهد یافت و تنها می توان مراتع را در مناطق سنگی دور از دسترس و مناطق خشك غیرقابل بهره برداری جستجو كرد. بهره برداران فعلی اراضی مرتعی نیز در بخشهای كشاورزی و صنعتی مشغول بكار خواهند شد ولی طبیعی است كه كشاورزان یا صنعتگران غیرمتخصصی در این جوامع به حساب خواهند آمد. گذشته از آن که تداوم این فعالیتها با از دست دادن پشتوانه اکولوژیک خود در هاله ای از ابهام قرار دارند.
این پیش بینی با توجه به فشار روزافزون بر متولیان مراتع كشور درخصوص تسهیل در واگذاری اراضی مرتعی، چندان دور از واقعیت نخواهد بود.
نگرشی به سیاستها و مدیریتهای گذشته نشان می دهد ضرورت جدی در بازنگری در این سیاستها وجود دارد. این دیدگاه در بخش محدودی از ساختار مدیریتی كشور وجود دارد كه باید تلاش شود با برخورد علمی و درست نسبت به توجیه سایرین اقدام گردد تا دیدگاه توسعه عرضی به دیدگاه افزایش بازده تغییر یابد.




adriennerois.jimdo.com
چهارشنبه 18 مرداد 1396 01:57 ب.ظ
Valuable information. Fortunate me I discovered your site by chance, and I'm surprised why this coincidence did not happened
earlier! I bookmarked it.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر