تبلیغات
منابع طبیعی - چگونگی نمک دار شدن زمین
منابع طبیعی
چهارشنبه 25 آذر 1388

چگونگی نمک دار شدن زمین

چهارشنبه 25 آذر 1388

نوع مطلب :
نویسنده :مهدی صامتی

عامل‌های هیدرولوژیكی نمك‌دار شدن

اشكال اصلی تظاهر این عامل‌ها به صورت آب‌های سطحی (جریانهای آب، تجمع آب ها بصورت دریاچه های داخل خشكی ها یا لیمنیك) آبهای زیر خاك و زیرزمینی (تجمع موقتی آب، سفره‌های مختلف آبهای زیرزمینی) قابل بررسی است. منظور از این بررسی ها این است كه یك دید كلی از نحوه دخالت های كاملاً جاری و متداول عوامل هیدرولوژیكی و نحوه اثر متقابل آنها در مورد نمك دار شدن از این منشأ بدست آید.

الف- رژیم آبهای سطحی هر ناحیه مشخص كننده شرایط اقلیمی آن است. این رژیم در شرایط خشك موجب ایجاد جریانهای موقتی و غیر مداوم آب می‌شود. در چنین شرایط اقلیمی،مقدار بارندگی و گستردگی ناحیه همچنین جنس زمین شناسی حوضه آبریز از عواملی میباشند كه مقدار و نوع آن آب‌ها را معلوم می‌كنند.

در آب و هوای خشك و نیمه خشك، فقط جریانهای آبی كه دارای سطح آبگیر وسیعی هستند بصورت دائم جریان دارند و در این رودها هم با وجود ثابت بودن جریان، مقدار آب (دبی) بسیار متغیر است. غالباً هنگامیكه این جریانها متمایل به شوری باشند، شوری آنها نسبتاً كم است (در حدود 1 تا 2 گرم از تمام كلرورها كه به كلرور سدیم در لیتر محاسبه می‌شود)، مگر در وقتیكه رودخانه در مرحله كم آبی باشد و یا اینكه رخنمونهای نمك‌دار در حوضه آبریز خیلی گسترش داشته باشند.

بعلاوه در این نواحی همكاری و كمك شرایط طبیعی دیگر (از قبیل جوان بودن برجستگیها، ساختمان زمین‌شناسی و جغرافیائی و آب و هوا) سبب می‌شود كه شبكه‌های آب نظم خوبی نداشته باشند و نظام داخل حوضه‌ای تقویت بشوند. اولین نتیجه آن فراوانی جریانهای ثانوی مستقل است كه آبهای خیلی شور را جابجا میكند زیرا حوضه آبریز آنها ممكنست از رخنمونهای نمكدار بسیار غنی باشد. نتیجه دوم پیدایش و فراوانی حوضه‌های بسته كوچك داخل خشكی (فرورفتگی‌های لیمنیك) از نوع سبخا یا دریاچه‌های شور است كه در آنها آب بر اثر تبخیر شور شده و یا بحالت فوق شوری می‌رسد. این دریاچه‌ها و یا سبخاها بر اثر انتشار نامناسب بارندگی و یا حفر كم بسترها حاصل می‌شود.

 

کارل آلوین شنگ ( Karl Erwin Schenk) دانشمند و محقق آلمانی می گوید:

 "هرگاه در اندیشه اید که قوت خود را برای یک سال به دست آورید،گندم بکارید. هرگاه در اندیشه اید که قوت خود را برای سال ها به دست آورید، درختان را غرس کنید. هرگاه در اندیشه اید که قوت خود را برای قرن ها به دست آورید، انسان ها را تربیت کنید و هر گاه در اندیشه اید که قوت خود را تا ابد به دست آورید، برای آزادی، برابری و عدالت اجتماعی بکوشید"

ب-آبهای زیرزمینی شور 

آبهای زیرزمینی شور نیز مانند سفره های دیگر زیرزمینی می توانند از روی نوع تغذیه خود به سه دسته تقسیم شوند:

-سفره آبهای موقتی كه تحت تاثیر بارندگی قرار دارند: این سفره ها یا مستقیما بر اثر بارندگی ناحیه تغذیه می شوند و یا بطور غیرمستقیم تحت اثر رژیم بارندگی قرار دارند(طغیان و نفوذ موقتی آبهای جاری). بطور كلی این سفره ها سطحی بوده و در فصل خشك از بین می روند محل آنها در زمین های شور با تراكم زیاد نمك عموما بوسیله ترازی از گچ و نمك كه بصورت ندولهایی(گرهك) در آبرفت ها یا خاكها درآمده اند مشخص می شوند. این تجمع های موقتی آب دارای ذخیره چند ساله نیستند و همین امر موجب تشخیص آنها از سفره های به معنی واقعی كلمه است كه مورد استناد و تایید هیدروژئولوگها است. خاكشناسان این نوع سفره ها را بنام "سفره های موقتی" می نامند.

- سفره های بدون اثر بارندگی ناحیه: سفره های بدون اثر بارندگی ناحیه ای دارای منشاء عمیق هستند. آبهاییكه تغذیه این سفره ها را بعهده دارند ممكن است بر اثر گسلها و یا شبكه گسلها و یا موقعیت زمین شناسی لایه های آبدار و یا اینكه بر اثر حفر عمیق آبهای جاری كه به این لایه های آبدار رسیده اند، به سطح برسند. رژیم این آبها بسیار ثابت است مانند آب چشمه های گرم و معدنی گرم كه بوسیله همین گسلها به سطح زمین می رسند. در فرو رفتگیهای مناطق خشك و یا كناره های این فرو رفتگیها، آبها غالبا بصورت آرتزین در می ایند ولی ممكن است به سطح نرسند. در این حال فقط اصطلاح بالارونده یا صعودی به آنها اطلاق می شود. این سفره های آب آزاد ممكن است در سنگهای قابل نفوذ  تا سطحی كه نیروهای بالا آورنده آنها می تواند عمل نماید تشكیل شود. بطور مثال فرو رفتگیهای اوئد Rhir در شمال شرقی صحرای الجزایر صعود آبهای شور سبب پیدایش یك سفره آب زیرزمینی آزاد شور شده است كه نمك آن بر اثر صعود موئینه ای در سطح متراكم شده و تشكیل مواد تبخیری سطحی را می دهند.

-سفره های با اثر متوسط بارندگی ناحیه: این سفره ها عملا بسیار فراوانند و به شكل یك ذخیره دائمی هستند كه بارندگی سالانه بطور مستقیم یا غیر مستقیم (تحت اثر طغیانهای با دوام  یا نفوذ سطحی) به مقدار آب آن می افزایند. تقریبا تمام سفره های آب آزاد زیرزمینی از این نوع می باشند كه در نواحی شور عامل اصلی گسترش شوری بشمار می روند. چه در اثر دخالت این سفره ها ، حتی وجود یك رخنمون كم وسعت نمكدار باعث شور شدن تمام ناحیه می شود. در مورد این سفره ها باید دقت كنیم كه اثر آنها در شوری ممكن است بصورت شدید و ناگهانی و یا تدریجی و تجمعی باشد. اثر ناگهانی و شدید به ناهنجاری های رژیم آبی وابسته است و اثر تجمعی و تدریجی سفره ها در شوری بر اثر تبخیر در لوله های مویینه حاصل می شود و سال به سال مقدار نمك آن زیادتر می شود.

- تشكیل شورك یا سفیدك نمكی در فصول خشك در مناطقی كه سطح سفره زیرزمینی آزاد به سطح زمین نزدیك می‌شود، ممكن است بر اثر عوارض پستی و بلندی و یا بر اثر پیدایش موانعی باشد كه در برابر جریان آب قرار گرفته و سطح آنرا بالا می آورد.

- پدیده تبادل قلیائی كه باعث جابجائی كاتیونها در جریان حمل و نقل آبهای زیرزمینی است و در نتیجه ممكن است حتی جنس مواد تبخیری موجود در شورك‌ها  با جنس مواد محلول و تبخیری كه در اثر باران از منابع نمكی آورده شدند فرق داشته باشد.

- بالاخره نقش اختلال آمیز و بی‌نظم‌كننده آبیاری در مناطقی كه آبیاری انجام میشود: اثر آبیاری مانند باران است، چون متناسب با نوع آبیاری ممكن است شوری كم و یا برعكس زیادتر شود.

لازم به یادآوری است كه افزایش شوری بر اثر تراكم آب در آبیاری مناطق نیم خشك خیلی كم دیده شده است حتی اگر آب تا 1 گرم در لیتر نمك طعام داشته باشد (مقدار بارندگی سالیانه 350 میلیمتر). واكنش آبهای آزاد زیرزمینی كه در فوق عنوان شد، در مناطق پست (دشت‌ها و دره‌ها) نواحی خشك بسیار مشخص است و باید قبول كرد كه اگر سطح پیزومتریك سفره آبی زیرزمینی در فصل خشك از عمق 5/2 متری پائین‌تر نرود، در فصل بارندگی در سطح خاك اثری از خود میگذارد. لذا نقش هیدرولوژیكی و بخصوص سفره‌های آزاد آب زیرزمینی بقدری در پدیده گسترش و یا تقلیل شوری مهم است كه بررسی تفصیلی این پدیده‌ها به تجزیه و تحلیل شرایط هیدروژئولوژی محلی در ارتباط با شرایط ژئومورفولوژی و شرایط اقلیمی می‌انجامد.              




ivanablish.wordpress.com
یکشنبه 31 اردیبهشت 1396 01:04 ق.ظ
Heya i am for the first time here. I came across this board and I in finding It really helpful
& it helped me out a lot. I'm hoping to provide
one thing back and help others like you helped me.
BHW
شنبه 2 اردیبهشت 1396 08:50 ب.ظ
What's up, I desire to subscribe for this webpage
to obtain most recent updates, so where can i do it please help.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر