تبلیغات
منابع طبیعی - مدیریت منابع طبیعی کشور
منابع طبیعی
پنجشنبه 3 دی 1388

مدیریت منابع طبیعی کشور

پنجشنبه 3 دی 1388

نوع مطلب :
نویسنده :مهدی صامتی

از همین‌رو، طی همه این سالها، كمتر مدیرانی امور منابع طبیعی را بر عهده داشته‌اند كه از قابلیت و تخصص لازم برای مدیریت منابع طبیعی برخوردار باشند تا بتوانند مسائل منابع طبیعی را به‌طور تخصصی و حرفه‌ای مدیریت كنند.

این در حالی است كه مدیریت منابع طبیعی یكی از پیچیده‌ترین مدیریت‌هاست، چرا كه باید در كنار مدیریت طبیعت، انسانها را نیز مدیریت كرد تا مجموعه فعالیت‌هایی كه در كشور صورت می‌گیرد به نوعی منجر به تخریب نشود یعنی طراز منابع طبیعی باید همواره مثبت باشد و مخصوصاً وقتی با مسائل اجتماعی و اقتصادی مردم توأم می‌شود نیازمند یك مدیریت حرفه‌ای‌تر و تخصصی‌تر است ولی متأسفانه این اتفاق نیفتاده است.

عامل مشكل‌زای دیگر، عدم اجرای دقیق‌تر  قوانین مرتبط با منابع طبیعی است این در حالی است كه در طول 85 سال گذشته منابع طبیعی همواره دارای قانون و ضابطه بوده ولی هیچ‌وقت این قوانین درست آموزش داده نشده، در نتیجه یا به‌موقع اجرا نشده و یا به‌صورت بسیار ضعیف اجرا شده است، بنابراین عدم اجرای به‌موقع و عدم پشتوانه قضایی باعث تخریب منابع طبیعی شده است.

بخشی‌نگری عامل دیگری است كه باعث تخریب منابع پایه شده است، یعنی هر دستگاه و نهاد و وزارتخانه‌ای از دولت اعتباری دریافت می‌كند و خود را موظف می‌بیند كه آن اعتبار را در سازمان متبوع خود هزینه كند؛ اما این‌كه عملیات اجرایی او چه اثراتی در عرصه‌های منابع طبیعی برجای می‌گذارد برای او مهم نیست. این شیوه نگرش بیشترین آسیب را به میراث طبیعی كشور وارد ساخته است

مروری بر مدیریت منابع طبیعی

مهندس نصرتی در خصوص پیشینه مدیریت منابع طبیعی در كشور می‌گوید: در سال 1346 و پس از ملی شدن جنگل‌ها و مراتع، وزارت منابع طبیعی تشكیل شد. بررسی اجمالی فعالیت‌های منابع طبیعی، طی حیات چهارساله این وزارتخانه، نشان می‌دهد كه شروع خوبی برای مدیریت فنی‌تر، قانونی‌تر و توسعه‌ای برای بخش منابع طبیعی بوده است. هر چند كه ضعف‌ها و اشكالاتی هم داشته است.

برای نمونه یكی از تغییرات مهمی كه در آن زمان صورت گرفت قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی بوده است. در آن زمان، این قانون پیشرفته و مترقی بر مبنای مجموعه قوانین كشور تنظیم شد.

طی این چهار سال، برای نخستین بار، فعالیت‌های منابع طبیعی دارای برنامه شد.  این دخالت در طبیعت اعم از حفاظت و بهره‌برداری بر مبنای طرح‌هایی بود كه تهیه می‌شد، از همین رو، ملاحظات علمی و فنی و كارشناسی در این طرح‌ها لحاظ می‌شد.

بحث بعدی این بود كه در آن چهار سال كادرسازی و تربیت نیروی انسانی ماهر و متخصص سرلوحه كار وزارتخانه بود و از همه مهم‌تر ارتقای جایگاه منابع طبیعی و تشكیلات آن در مجموعه اركان  مملكت بود و سبب شد تا منابع طبیعی منزلت خود را بازیابد، چرا كه وظیفه مشخص و مأموریت اصلی وزارت منابع طبیعی، حفاظت از منابع طبیعی كشور بود.

وی می‌افزاید: یك چنین وزارتخانه‌ای با وزارتخانه‌های دیگر بخصوص وزارت كشاورزی تضاد داشت. سرانجام همین تضاد سبب شد تا بر اثر سعایت  وبخشی‌نگری در سال  1350 وزارت منابع طبیعی منحل شود. از آن تاریخ به بعد مدیریت منابع طبیعی همواره متزلزل بوده و در بین وزارتخانه‌ها یا دستگاه‌ها  دست به دست می‌شود.

اصلاحیه ماده 34

به گفته نصرتی، در نیمه اول دهه 50 و بعد از انحلال وزارت منابع طبیعی، وزارت كشاورزی وقت خوشحال از این انحلال در سال  53  اصلاحیه ماده  34 را به تصویب رساند.
 براساس این لایحه برای تمام كسانی كه تا سال  1348 اراضی ملی یا جنگل‌ها و مراتع را تخریب كرده بودند سند صادر می‌شد.

بنابراین تخریب منابع طبیعی در كشور قانونی و رسمی شد و هزاران هزار پرونده تشكیل و در محاكم معطل ماند و از آن تاریخ به بعد وزارتخانه‌های مربوطه متجاوزان و تخریب كنندگان منابع طبیعی و طبیعت را تشویق و با دادن نهاده‌های كشاورزی و دامی و حتی وام بانكی، روند تخریب را تشدید می‌كردند.

در نیمه دوم دهه 50 مسائل ناشی از انقلاب و تبعات آن بر منابع طبیعی اثر گذاشت، اما خوشبختانه از اوایل دهه  60،  مدیریت منابع طبیعی با پشتیبانی مسئولان نظام و دولتمردان قوام خود را بازیافت و مجدداً شروع به فعالیت جدی كرد لیكن در همین دهه  (دهه  60)  متأسفانه تضاد و درگیری با وزارت كشاورزی شدت یافت، چرا كه تصور كارگزاران وزارت كشاورزی این بود كه مدیریت منابع طبیعی مانع توسعه كشاورزی است و تا جایی این تضاد و كشمكش پیش رفت كه وزیر كشاورزی وقت تصمیم به ادغام سازمان جنگل‌ها و مراتع و ادارات كل استانی در بخش‌های مختلف كشاورزی گرفت و در تعدادی از استان‌ها این ادغام صورت گرفت و مراكزی به نام مراكز خدمات كشاورزی ایجاد شد.

تنها شانسی كه منابع طبیعی در آن زمان داشت كارشناسان خبره و متخصص و حرفه‌ای بود كه با توجه به احاطه آنها به اصول علمی مدیریت منابع طبیعی، اثرات سوء و ویرانگر این گونه تصمیمات را می‌دانستند و از همین رو،  با نوشتن طومارها، كتاب‌ها برگزاری سمینارها و جلسات مانع این ادغام شدند و در پی همین اعتراضات،  در سال 67 تشكیلات منابع طبیعی مجدداً استقلال خود را بازیافت و كماكان تحت پوشش وزارت كشاورزی به فعالیت خود ادامه داد.

هنوز زمان زیادی نگذشته بود و منابع طبیعی جایگاه خود را بازنیافته بود كه در سال69 با تصویب لایحه تفكیك وظایف بین وزارت جهاد و كشاورزی منابع طبیعی به وزارت جهاد سازندگی منتقل شد كه این الحاق به دلیل تحولاتی كه در كشور بود كمتر با اعتراض و به اصطلاح مخالفت مواجه شد، زیرا تصور و دیدگاه كارشناسان این بود كه منابع طبیعی كشور در بدنه وزارت كشاورزی به بن بست و آخر خط رسیده و نیازمند یك تحول بنیادی است ولی متأسفانه این اتفاق و این تحول مثبت رخ نداد و می‌توان گفت كه منابع طبیعی مدتی در جا زد و سپس به نوعی باز هم همان روند تخریب و روش‌های سابق طی شد چون در اوایل دهه هفتاد بخش اعظم مدیران منابع طبیعی در رأس تشكیلات و در سطح استان‌ها تغییر كردند و در نتیجه روند تربیت نیروی انسانی و مدیران دچار گسست و انقطاع شد.

تفكیك آبخیزداری از سازمان جنگل‌ها؛ تصمیمی نادرست

رئیس جامعه جنگلبانی ایران می‌گوید: موضوع بعدی، جدا كردن بخش آبخیزداری از بدنه سازمان جنگل‌ها و مراتع و تقویت آبخیزداری بود. این تصمیم سبب ایجاد یك جو رقابت كاذب و تضاد با منابع طبیعی شد كه پیامد آن تضعیف سازمان منابع طبیعی كشور بود.

بسیاری از كارشناسان معتقد به این جداسازی و این شیوه رشد و ارتقای آبخیزداری نبودند، چرا  كه  می‌دانستند این گونه رشد آبخیزداری منجر به تخریب منابع طبیعی خواهد شد و مقوله‌ای  كه خود مكمل مدیریت منابع طبیعی است یعنی حلقه نهایی مدیریت طبیعی تبدیل به  اصل می‌شود.

حال آن كه در وهله نخست باید منابع طبیعی كشور را حفظ كنیم بعد به آبخیزداری بپردازیم. ولی این تصمیم، قضیه را كاملاً  برعكس كرد؛ یعنی منابع طبیعی ضعیف شد و آبخیزداری قوت گرفت.

در نتیجه این اقدامات سطح مراتع و جنگل‌ها روز به روز كاهش یافت و از كیفیت آن كاسته شد و از آن طرف فعالیت‌های آبخیزداری رشد كرد ولی هیچ‌گاه آبخیزداری دارای ضوابط و قوانین معتبر نشد.

نصرتی می‌گوید: در سال 73 مجدداً اصلاحیه ماده 34 در دستور كار قرار گرفت و تصویب شد. براساس این اصلاحیه، تا سال 65 هر كس منابع طبیعی را به هر نحوی تخریب كرده بود به او سند داده می‌شد و این مهر تاییدی بود بر تخریب و تجاوز به عرصه‌های منابع طبیعی و تملك و تصاحب این عرصه‌ها.

واگذاری بی‌حد و حصر اراضی

به اعتقاد این كارشناس ارشد منابع طبیعی، موضوع دیگری كه در اوایل دهه 70 در كشور آغاز شد، واگذاری بی‌حد و حصر اراضی بود. در این محدوده زمانی، هر فردی به هر مقداری زمین كه می‌خواست، دست یافت.

به نظر كارشناسان منابع طبیعی، این تصمیم یكی از مبانی تشدید در تخریب منابع طبیعی و هرج و مرج در مالكیت اراضی بود و باعث رشد پدیده زمین‌خواری و تصاحب و تملك اراضی توسط زمین‌خواران و افراد مختلف شد؛ روندی كه همچنان ادامه دارد. اسفبارتر آنكه در بعضی مقاطع این واگذاری‌ها به صورت بخشش در آمد و مشكلات عدیده‌ای ایجاد كرد.

مشكل دیگر اینكه در بودجه‌ریزی كشور، تحت عنوان طرح، مجموعه‌هایی تعریف و طراحی شد كه هیچ‌گاه براساس مطالعه و بررسی كارشناسی و مبتنی‌ بر شرایط اقلیمی و تامین آب استوار نبود.

در حال حاضر، چون از تفكیك آبخیزداری و واگذاری‌های بی‌حد و حصر اراضی و اجرای چنین طرح‌هایی سال‌ها گذشته، این طرح‌ها قابل ارزیابی است و دستگاه‌های نظارتی می‌توانند به طور جدی اعتبارات این طرح‌ها و فعالیت‌های مرتبط با آن را ارزیابی كنند تا میزان موفقیت این طرح‌ها مشخص شود.

چوب حراج بر تجهیزات سازمان

رئیس جامعه جنگلبانی ایران در تشریح مشكلات منابع طبیعی می‌گوید: در اوایل دهه70 در جلسات و سخنرانی‌ها صحبت از این بود كه ماشین‌آلات سبك و سنگین رها شده از جنگ تحمیلی در اختیار منابع طبیعی كشور قرار خواهند گرفت ولی نه تنها چنین نشد، بلكه ماشین‌آلات سبك و سنگینی كه توسط سازمان جنگل‌ها تامین شده بود واگذار و فروخته شد تا جایی كه حتی زمین و كارگاه‌های ایجاد شده توسط سازمان و ایستگاه‌های تولید بذر و نهال و تثبیت شن هم فروخته یا واگذار شد.

با این همه، دهه70 به رغم همه فراز و فرودهایش آرام‌آرام به سمتی می‌رفت كه به تثبیت مجدد منابع طبیعی كشور بینجامد، حتی سازمان امور اداری و استخدامی در برنامه سوم پیشنهاد وزارت منابع طبیعی و محیط‌زیست را هم داده بود كه متاسفانه بحث‌هایی بین سازمان جنگل‌ها و سازمان محیط‌زیست پیش آمد كه این مسئله به انجام نرسید.

از طرفی بحث به اصطلاح بازگشت آبخیزداری به سازمان اتفاق افتاد و به نوعی بحث واگذاری زمین محدود شد و قرار بود در كنار سازمان جنگل‌ها و مراتع قرار بگیرد ولی این دو هیچ‌گاه به طور كامل عملی نشد یعنی به‌رغم آنكه آبخیزداری به سازمان بازگشت و در سازمان مستقر شد، ولی تعداد معدودی از افراد، این ادغام را نپذیرفته و سالها این كشمكش ادامه داشت تا اینكه در سال 85 ادغام خوبی در وزارتخانه صورت گرفت و طی بخشنامه‌ای اعلام شد كه آبخیزداری به طور كامل به سازمان برگردد و مقرر شد در استان‌ها و شهرستان‌ها نیروها و امكانات آبخیزداری در ادارات منابع طبیعی مستقر شوند و به فعالیت مشترك و جمعی با هم بپردازند، چرا كه این فعالیت مشترك است كه می‌تواند باعث حفظ عرصه‌ها و مانع از تخریب و تجاوز شود ولی متاسفانه باز هم گروه‌هایی مانع این یكپارچه شدن هستند و كماكان ساز جدایی می‌زنند كه نیازمند تصمیم جدی وزارت جهاد كشاورزی است.

نكته دیگر اینكه بحث واگذاری زمین طی بخشنامه‌ای به سازمان امور اراضی محول شد. یعنی سازمان جنگل‌ها و مراتع فعالیت‌ها و وظایف حاكمیتی نظام را انجام بدهد و سازمان امور اراضی وظایف تصدی‌گری و به اصطلاح واگذاری به افراد حقیقی و حقوقی را به عهده داشته باشد.

این تصمیم، تصمیم خوبی است مشروط بر آنكه به درستی اجرا شود. یعنی سازمان امور اراضی كاری شبیه كار هیأت‌های 7 نفره بعد از انقلاب انجام دهد، ولی اگر معتقد به واگذاری بی‌حد و حصر در هر جا و به هر صورت به هر كس باشد، موج جدیدی از تخریب و تجاوز و زمین‌خواری دامنگیر منابع طبیعی می‌شود.

رئیس جامعه جنگلبانی ایران در پایان ضمن هشدار نسبت به نابودی منابع طبیعی گفت: در طول 35 سال گذشته بویژه 15 سال اخیر، بحث ادغام و تفكیك تشكیلات منابع طبیعی همواره مطرح بوده و با تغییر و تحولاتی كه در سطح دولت و وزارتخانه‌ها رخ می‌دهد تشدید می‌شود و هر سال، بحث ادغام ادارات منابع طبیعی در استان‌ها و شهرستان‌ها به نوعی مطرح می‌شود كه این سبب تزلزل در مدیریت منابع طبیعی و بالطبع تزلزل پیگیری جدی و اصولی مامورین در اجرای قوانین می‌شود و چنانچه این تعیین تكلیف نشود یا استقلال ادارات منابع طبیعی در استان‌ها و شهرستان‌ها مخدوش شود، در كوتاهترین زمان اثری از منابع طبیعی بر جای  نخواهد ماند.




What is the Ilizarov method?
شنبه 18 شهریور 1396 07:32 ب.ظ
This is a very good tip especially to those new to the blogosphere.
Short but very precise info… Thank you for sharing
this one. A must read article!
Foot Complaints
دوشنبه 16 مرداد 1396 05:37 ق.ظ
Hey there, You have done a great job. I'll certainly digg it and personally recommend to
my friends. I'm sure they'll be benefited from this site.
foot pain causes
یکشنبه 18 تیر 1396 12:36 ق.ظ
These are in fact fantastic ideas in concerning blogging.
You have touched some fastidious factors here.

Any way keep up wrinting.
https://kellyenappo.wordpress.com/
چهارشنبه 3 خرداد 1396 12:22 ب.ظ
Hi there! I could have sworn I've visited your blog before
but after looking at many of the articles I realized it's new to me.

Nonetheless, I'm definitely pleased I discovered it and I'll be
bookmarking it and checking back frequently!
BHW
دوشنبه 4 اردیبهشت 1396 10:15 ق.ظ
Hey, I think your site might be having browser compatibility issues.

When I look at your blog in Firefox, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
I just wanted to give you a quick heads up! Other then that,
wonderful blog!
BHW
سه شنبه 29 فروردین 1396 07:52 ق.ظ
Attractive component of content. I simply stumbled upon your site
and in accession capital to assert that I get in fact loved account your weblog posts.

Anyway I'll be subscribing for your augment or even I success you access persistently rapidly.
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 02:45 ق.ظ
If you are going for most excellent contents like I do, just pay
a quick visit this site daily for the reason that it offers feature contents, thanks
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر