تبلیغات
منابع طبیعی - جانشینی (توالی) اکولوژیکی
منابع طبیعی
شنبه 18 اردیبهشت 1389

جانشینی (توالی) اکولوژیکی

شنبه 18 اردیبهشت 1389

نوع مطلب :
نویسنده :مهدی صامتی

یکی از خصوصیات بنیادین بیوسنوزها پویایی آنها است. زیر نظر گرفتن یک منطقه متروکه به مدت طولانی (چندین سال) نشان می دهد که این منطقه تدریجاً توسط گیاهان یکساله، سپس توسط درختچه ها و بالاخره توسط درختان اشغال می گردد. این تغییرات مبیّن یک عمل جانشینی است که در بیوسنوزها رخ می دهد و اصطلاحاً به آن جانشینی یا توالی اکولوژیکی گفته می شود. اولین مطالعۀ عمیق و اصولی در مورد جانشینی ها توسط کلمنتس در سال 1916 انجام گرفته است.

اکوسیستم های مختلف در هر مرحله از تحول دارای خصوصیات مخصوص همان مرحله می باشند که با سایر مراحل متفاوت است. چگونگی تغییر خصوصیات این واحدها را که بازتاب آن در جوامع زیستی مشخص تر می باشد، در قالب جانشینی یا توالی اکولوژیکی می توان مشاهده نمود.

در واقع جوامع مختلف ممکن است رشد زیادی نداشته باشند، بلکه تغییر خصوصیت می دهند یا به عبارت دیگر، جامعه ای جانشین جامعه ای دیگر می شود و پیوستگی تغییرات مانع از آن می شود که بتوان مرز مراحل مختلف تحول جامعه را مشخص نمود.

توالی در هر کجا اتفاق بیافتد سر انجام منجر به تشکیل جامعه ای می شود که با محیط به حالت تعادل رسیده است.

استقرار موجودات زنده در محیطی که قبل از آن هرگز جمعیتی در آن وجود نداشته و به عبارت دیگر یک محل تهی بوده است اصطلاحاً جانشینی های اولیه گفته می شود. بیوسنوزهایی که تدریجاً جایگزین یکدیگر می شوند سری می نامند و موجوداتی که ابتدا و پیش از بقیه در یک مکان مستقر می شوند، موجودات پیشگام یا طلایه داران نامیده می شوند.

از مهمترین ویژگیهای طلایه داران می توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) فرصت طلب هستند، عمدتاً گیاهانی هستند که در جهت استفاده از محیط های باز و تشکیل کلونی در آن تخصص یافته اند.

ب) به مقدار زیاد بذر تولید می کنند. پس از تولید بذر زیاد، به راحتی در محیط پخش شده و رشد می کنند و اغلب انرژی خود را صرف تولید مثل می کنند.

ج) کوچک هستند. کوچکی اندازۀ آنها نه تنها به این دلیل است که بیشتر انرژی خود را در جهت تولید بذر و کمتر برای رشد و رویش اختصاص می دهند، بلکه به این دلیل است که اساساً به پیکرۀ بزرگ احتیاج ندارند. در اکوسیستم های باز رقابت بین گونه ها در حد اقل ممکن است (به خصوص در مراحل اولیه توالی که تعداد گونه ها و جمعیت افراد کم است) و بلندی قد فایده ای برای گیاه ندارد.

د) زندگی کوتاهی دارند. این پدیده باعث می شود سریعاً انرژی خود را صرف تولید مثل کنند.

ﻫ) اختصاصی نیستند. تغییرات محیطی را تحمل کرده و قدرت سازگاری بالایی دارند.

تکامل سری ها نهایتاً منتج به یک بیوسنوز پایدار می گردد که با محیط اطراف خود در تعادل بوده و به بیوسنوز اوج یا کلیماکس موسوم است. بیوسنوز اوج طی دوره ای که می تواند چندین برابر عمر انسان باشد، بدون هیچ گونه تغییری به حالت پایدار باقی می ماند و دارای حداکثر هومئوستازی است. بر طبق نظر کلمنتس، فورماسیون (شکل ظاهری گونه های گیاهی) متعلق به کلیماکس را آب و هوای ناحیه ای تعیین می کند که این آب و هوا را اقلیم اوج می نامند. از طرفی جانشینی های ثانویه در اماکنی که قبلاً توسط جوامعی اشغال گردیده بود، لیکن به واسطه تغییرات اقلیمی و پدیده های طبیعی (آتشفشانی ها و آتش سوزی ها) و یا فرسایش و یا به دلیل دخالت بشر (شخم زمین ها) موجودات زندۀ آن از بین رفته اند، صورت می گیرد. جانشینی های ثانویه غالباً منتج می گردد به تشکیل یک دیس کلیماکس ( وضعیت پایدار اکولوژیکی که عمدتاً توسط دخالت انسان ایجاد شده است مثل بیابان حاصل از جنگل زدایی) که با کلیماکس اولیه تفاوت دارد.

عوامل دیگری هم هستند که مراحل توالی اجتماعات را پیش از رسیدن به حدود نقطۀ اوج، کند یا متوقف می کنند. بنابر این برخی از اجتماعات هرگز به نقطۀ اوج نمی رسند و همیشه در یک مرحله ای پیش از نقطه اوج به حالت نا بالغ باقی می مانند. تالاب های کنار دریا نمونۀ خوبی از این مورد هستند.

همچنین قابل ذکر است. جانشینی هایی را که منجر به تشکیل کلیماکس نهائی نمی گردد، جانشینی های مخرب می نامند. برخی موارد در رابطه با جانشینی سری ها دیده می شود که پس از گذشت زمان معینی، جامعۀ اولیه به طور خود به خود مجّدداً در محل استقرار پیدا می کند. این گونه سری ها به سری های تحولی دوره ای معروفند. از طرفی گاهی بر خلاف آن چه که در مورد سری های پیش رونده مشاهده شد، نهایتاً به یک کلیماکس نخواهیم رسید بلکه در انتهای آن یک گروه سادۀ گیاهی نظیر آن چه که در مورد گروه های پیشگام ذکر شد، به وجود خواهد آمد که اصطلاحاً به آنها سری های تحولی قهقرایی می گویند. معمولاً انسانها مسبب اصلی به وجود آمدن این قبیل سری ها می باشند. اصولاً جانشینی ناشی ازتأثیرات موجود زنده را اتوژنیک و جانشینی ناشی از تأثیر عوامل غیر زیستی را آلوژنیک می نامند. در مراحل اولیۀ جانشینی، سرعت افزایش تنوع بیشتر است در حالی که در مراحل آخر جانشینی، سرعت افزایش تنوع، کاهش میابد (به دلیل رقابت). همچنین مشاهده می شود که طی جریان توالی، تولید ناخالص افزایش و تولید خالص کاهش می یابد.

در مراحل اولیۀ توالی، تولید و تنفس در حال افزایش هستند ولی همواره مقدار تولید ناخالص بر تنفس اکوسیستم فزونی دارد یعنی:                                                                                                     

در نتیجه همیشه مقداری از تولید به صورت خالص بر مقدار وزن زندۀ اکوسیستم می افزاید. هرچه اکوسیستم به کلیماکس نزدیک شود، تفاوت این دو کمتر شده و کسر به یک نزدیکتر می شود تا این که در مرحلۀ کلیماکس با یکدیگر مساوی می شوند. در این صورت اکوسیستم همۀ انرژی خورشیدی تثبیت شده را از طریق تنفس مصرف می نمایند. بنابر این یکی از روش های تعیین مرحله توالی اکوسیستم ها به دست آوردن کسر تولید ناخالص به تنفس است.

اینگونه جانشینی ها در محیط های آبی نیز دیده می شود. پر شدن تدریجی گستره های آبی در اثر رشد گیاهان و یا رسوبات گوناگون مثال شناخته شده ای از چگونگی سیر جانشینی در آبهاست. اصولاً یک دریاچه بدواً اولیگوتروف است. یعنی دریاچۀ نسبتاً جوان که دارای آبی عمیق و شفاف و غنی از اکسیژن بوده و میزان تولید در آن کم است. انباشتگی در این دریاچه به تدریج به علت ته نشین شدن مواد آبرفتی و بقایای جانوری و گیاهی در کف دریاچه آغاز می گردد و ورود رسوبات مختلف در اثر آبشویی خاک های مناطق مجاور که حاوی عناصر مختلف از جمله فسفر و ازت هستند سبب افزایش رشد گیاهان شده و به تدریج بر میزان تولید اضافه شده و از درصد اکسیژن کاسته می شود به طوری که بقای سایر موجودات آبزی نیز با مشکل مواجه می شود. در این هنگام با پدیده ای به نام اختناق دریاچه مواجه هستیم. به مرور زمان با افزایش میزان انباشتگی و بالا رفتن رسوبات و مواد خارجی به تدریج دریاچه تبدیل به مرداب و سپس به مرتع و بالاخره جنگل می شود. این سیر تحولی بر حسب مورد با سرعت های متفاوتی رخ می دهد.

 

         

 




vardenafil
پنجشنبه 19 مهر 1397 01:18 ق.ظ

Awesome write ups. Thanks!
vardenafil 20mg levitra prices cheap 20mg levitra cheap 20mg levitra generic levitra buy levitra 10mg levitra levitra 20 mg bayer prezzo levitra 10 mg prezzo buy levitra 10mg
buy cialis online best price
سه شنبه 10 مهر 1397 01:11 ق.ظ

Amazing a lot of superb material.
cialis uk cialis ahumada cialis lilly tadalafi cialis online cialis patentablauf in deutschland we use it cialis online store cipla cialis online cialis from canada cialis name brand cheap acquistare cialis internet
buycialisky.com
شنبه 7 مهر 1397 07:43 ب.ظ

Regards. Lots of stuff!

prezzo di cialis in bulgaria cialis daily reviews cialis in sconto cialis tablets discount cialis cialis official site buy cialis cheap 10 mg cialis canadian drugs sublingual cialis online generic low dose cialis
online canadian discount pharmacies
شنبه 31 شهریور 1397 02:32 ب.ظ

Cheers! An abundance of forum posts!

canadian cialis canadian prescription drugstore canadian online pharmacies reviews canada online pharmacies legitimate canadian drugs drugstore online shopping reviews canadian prescriptions online serc 24 mg northwest pharmacy canada buy viagra 25mg canadian medications pharmacy
cialisyoues.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 04:33 ب.ظ

You have made your point.
costo in farmacia cialis prix de cialis cialis daily order cialis from india tadalafil 10 mg where cheapest cialis cialis professional from usa side effects of cialis compare prices cialis uk cialis professional from usa
http://viagravonline.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 01:06 ق.ظ

Thank you. Excellent information!
cialis name brand cheap cialis rckenschmerzen non 5 mg cialis generici tadalafil 20mg buy cialis uk no prescription purchase once a day cialis try it no rx cialis we like it cialis price opinioni cialis generico cialis tadalafil
canadianpharmacytousa.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:17 ب.ظ

You definitely made the point!
canadian government approved pharmacies online pharmacies of canada online pharmacy canada prescription drugs without prior prescription pharmacy times buy viagra usa drugs for sale on internet canada pharmacies account canada medication prices safe canadian online pharmacies
where to buy viagra online
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:35 ق.ظ

Wow quite a lot of good knowledge!
cheap viagra tablets viagra 100mg buy viagra online next day delivery uk buy viagra usa cheapest generic viagra uk buy viagra without a prescription generic viagra uk online buy viagra online paypal viagra purchase uk order viagra online without a prescription
cialissv.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 12:30 ق.ظ

With thanks. I enjoy this.
enter site very cheap cialis enter site natural cialis price cialis best acquisto online cialis generic for cialis cuanto cuesta cialis yaho how to buy cialis online usa achat cialis en europe cialis australia org viagra vs cialis
viabiovit.com/us-drugs-online-pharmacy.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 02:40 ق.ظ

Whoa plenty of good advice.
tadalafil viagra online prescription purchase viagra uk buy viagra super active buy original viagra buy viagra cheap online generic viagra pharmacy buying generic viagra where can i buy viagra online viagra uk prescription
Cialis online
یکشنبه 21 مرداد 1397 08:45 ب.ظ

Kudos, Fantastic information.
cialis kamagra levitra side effects of cialis cialis generika in deutschland kaufen cialis online holland purchasing cialis on the internet cialis kaufen bankberweisung cilas cialis online generic cialis 20mg tablets generic cialis review uk
Online cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 01:44 ق.ظ

Many thanks, Loads of information!

tadalafil 20 mg prezzo cialis a buon mercato cialis generico in farmacia cialis rezeptfrei sterreich wow cialis 20 generic low dose cialis generic cialis review uk buy cialis uk no prescription opinioni cialis generico cialis flussig
Buy cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 02:55 ق.ظ

Beneficial information. With thanks!
click here cialis daily uk buy cialis cialis dosage cialis y deporte when can i take another cialis cialis generico postepay cialis efficacit cialis farmacias guadalajara cialis authentique suisse click now cialis from canada
Viagra tablets australia
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 02:14 ق.ظ

Beneficial advice. Regards!
buy viagra online with paypal buy viagra legally where can you buy viagra online uk viagra prices price on viagra viagra pharmacy prices buy legal viagra how do i get viagra with a prescription best buy for viagra buy viagra online germany
Buy generic cialis
جمعه 3 فروردین 1397 01:42 ب.ظ

With thanks! Numerous posts.

no prescription cialis cheap cialis kamagra levitra il cialis quanto costa side effects of cialis cialis daily dose generic cialis with 2 days delivery cialis vs viagra wow cialis 20 buy original cialis wow look it cialis mexico
foot problems
جمعه 24 شهریور 1396 06:18 ب.ظ
This article will help the internet users for creating new webpage
or even a blog from start to end.
Foot Pain
دوشنبه 16 مرداد 1396 07:44 ق.ظ
Hi there, I check your blog daily. Your humoristic style is
witty, keep up the good work!
http://idioticancestry97.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 07:59 ق.ظ
Just wish to say your article is as astonishing. The clearness in your post is just spectacular and i could assume you're
an expert on this subject. Well with your permission let me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post.
Thanks a million and please keep up the rewarding work.
BHW
دوشنبه 4 اردیبهشت 1396 11:45 ق.ظ
I am really enjoying the theme/design of your site.
Do you ever run into any browser compatibility issues?
A few of my blog audience have complained about my website not operating correctly
in Explorer but looks great in Safari. Do you have
any ideas to help fix this issue?
manicure
پنجشنبه 10 فروردین 1396 10:07 ب.ظ
When someone writes an paragraph he/she maintains the image of a user in his/her mind that
how a user can understand it. So that's why this post is perfect.
Thanks!
چهارشنبه 5 آذر 1393 05:57 ب.ظ
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر