تبلیغات
منابع طبیعی - فرسایش خاک
منابع طبیعی
سه شنبه 21 اردیبهشت 1389

فرسایش خاک

سه شنبه 21 اردیبهشت 1389

نوع مطلب :
نویسنده :مهدی صامتی

فرسایش = Erosion = Abtrag

فرسایش كه به آلمانی  Abtrag وبه فرانسه وانگلیسی Erosion گفته  می‌‌شود، از كلمه لاتین Erodere  گرفته شده وعبارت است از فرسودگی و از بین رفتگی مداوم خاك سطح زمین (انتقال یا حركت آن از نقطه ای به نقطه دیگر در سطح زمین) توسط آب یا باد[1].

 

خاك یكی از مهمترین منابع طبیعی هر كشور است. امروزه فرسایش خاك به عنوان خطری برای رفاه انسان و حتی برای حیات او به شمار می‌رود. در مناطقی كه فرسایش كنترل نمی‌شود، خاك ها به تدریج فرسایش یافته، حاصلخیزی خود را از دست می دهند.

 

 فرسایش نه تنها سبب فقیر شدن خاك و متروك شدن مزارع می گردد و از این راه خسارات زیاد و جبران ناپذیری را به جا می گذارد، بلكه با رسوب مواد در آبراهه ها، مخازن سدها، بنادر و كاهش ظرفیت آبگیری آنها نیز زیانهای فراوانی را سبب می‌گردد. بنابر این نباید مساله حفاظت و حراست خاك را كوچك و كم اهمیت شمرد. 

 

اگر استفاده خاك بر اساس شناسایی استعداد و قدرت تولیدی آن ومبتنی بر رعایت اصول صحیح و علمی باشد، خاك از بین نمی رود[2]. فقط در سایه حمایت پوشش نباتی(درختان یا سایر گیاهان) بوده كه فرسایش خاك بسیار كند شده و تعادلی در تشكیل و فرسایش خاك ایجاد گردیده است.

 

این تعادل مساعد كه تحت تاثیرشرایط طبیعی حكمروا شده بود،از زمانی كه بشر زمین را به منظور تهیه  محصول وبدست آوردن غذا و دیگر مایحتاج خود ،موردكشت و زرع قرار داد تا از آن به عنوان مرتع استفاده كرد، بر هم خورد و زمین ها در معرض فرسایش شدید و وسیع قرار گرفت .


بنابراین فرسایش قبل از آنكه مورد بهره برداری انسان قرارگیرد  نیز اتفاق می‌افتاده(فرسایش طبیعی) ولی از وقتی‌كه انسان در آن به كشت و زرع پرداخت باعث فرسایش بیش از حد(فرسایش سریع وشدید) خاك شده است.

مراحل مختلف فرسایش

مراحل مختلف فرسایش

 

فرسایش چه توسط باد صورت گیرد چه توسط آب، خواه عادی باشد خواه سریع، دارای سه مرحله است: مرحله كنده شدن خاك، مرحله انتقال خاك و مرحله انباشته شدن و تجمع خاك.

 

1- مرحله كنده شدن خاك از جای خود

 

در این مرحله، ابتدا خاكدانه­ها بر اثر از بین رفتن هوموس و كلوئیدهای خاك، چسبندگی خود را از دست می­دهند و از هم می­پاشند. در نتیجه خاك آماده فرسایش می­شود. در چنین وضعی، خاك سطح­الارض كه حاصلخیزترین قسمت خاك است، به طور ناگهانی یا بتدریج بوسیله آب یا باد از جای خود كنده می­شود.

 

2- مرحله حمل یا انتقال خاك بوسیله آب یا باد

 

چون ذرات خاك چسبندگی خود را از دست داده­اند، نمی­توانند در مقابل جریانهای شدید آبها یا بادهای تند مقاومت كنند، در نتیجه از جای خود كنده می­شوند و به نقطه دیگر منتقل می­گردند.

در مورد فرسایش آبی معمولا مواد از منطقه مرتفع­تر به محل پست­تر منتقل می­گردند. مسافتی را كه آب یا باد مواد را با خود می­برد به عوامل مختلفی بستگی دارد، از آن جمله می­توان در مورد آب، شدت آب، شیب زمین، ریز و درشتی آبرفت­ها( شن، رس و غیره)، و در مورد فرسایش بادی شدت باد، قطر بادرفتها و همچنین مسطح و وسیع بودن جلگه­ها و دشتها را نام برد.

 

 3- مرحله تجمع و انباشته شدن مواد

 

بادرفتها (موادی كه توسط باد حمل می­گردند) هر جا به مانعی (گیاه، دیوار، سنگ و غیره) برخورد كند فورا بر روی زمین می­افتد و درآنجا رویهم انباشته می­شوند. این مواد در شرایط فوق­العاده تشكیل تپه­های بزرگ و حتی توده­های عظیم شنی یا ماسه­ای شبیه كوه را میدهد.

 آبرفتها بتدریج كه از شدت جریان آب و شیب زمین كاسته می­شود از حركت بازمی­ماند و در سطح زمین رسوب می­كند (ابتدا ذرات درشت­تر و بعد ذرات ریزتر). در بعضی موارد تجمع مواد آبرفتی بقدری زیاد است كه یك طبقه رسوبی قابل توجهی را تشكیل می­دهد.

انواع فرسایش

انواع فرسایش

 

 1- بر اساس انواع عوامل فرسایشی

 

در طبیعت دو نیرو، یا دو عامل وجود دارد كه باعث جابجایی خاك یا به عبارت دیگر فرسایش خاك می‌شود: آب و باد.

یكی از  مهمترین فرایندهای طبیعی در مناطق خشك و نیمه‌خشك و فرا خشك فرسایش بادی است.این فرایند در شرایطی رخ می‌دهد كه علاوه بر وجود خاك حساس، باد دارای حاكمیت و سرعت قابل توجه باشد. انتقال ذرات خاك به صورت‌های مختلف معلق، جهشی و خزشی انجام می‌گیرد وباعث خسارت‌های جدی به محیط زیست می‌شود[3]. فرسایش آبی در بند 8 مفصلا شرح داده خواهد شد.

 

2- بر اساس تاثیر طبیعت و دخالت انسان

 

فرسایش طبیعی یا بطئی كه فرسایش عادی هم نامیده می‌شود  پیوسته در طبیعت بوسیله آب یا باد صورت گرفته و می‌گیرد و نتیجه قوه ثقل، سرازیری دامنه ها، جریان آب سطحی روی زمین،وجود نهرها و رودها و یخچال‌ها وغیره است.

عمل این نوع فرسایش كند و هماهنگ با تولید خاك است بدین معنی كه از یك طرف خاك تشكیل می‌شود و از طرف دیگر امكان دارد فرسایش یابد.عوامل طبیعی مؤثر در فرسایش سبب فرسایش یافتن قلل مرتفع وكاهش ارتفاع آنها و همچنین پر كردن دره‌ها و چاله‌ها می‌شود كه نتیجه آن صاف و هموار شدن سطح زمین است.

در این نقل وانتقال خاك، در صورتی كه عمل خاكسازی بیش از فرسایش باشد، موجب افزوده شدن وگسترش خاكها می‌شود، اگر متعادل باشد،یك هماهنگی بین فرسایش  و خاكسازی  بوجود می‌آید ولی چنانچه تخریب سریع و شدید وعمل خاكسازی ضعیف باشد، تعادل طبیعی بر هم می‌خورد.

در چنین وضعی كه زمین بشدت فرسایش می‌یابد سنگهای مادر ظاهر می‌گردد وچهره زمین به صورت لخت و بایر درمی‌آید. مبارزه بااین فرسایش بسیار مشكل و در بسیاری از موارد غیر ممكن است. فرسایش سریع یا مخرب همانطور كه ذكر شد نتیجه تاثیر اعمال بشر است.




foot pain
دوشنبه 27 شهریور 1396 01:50 ق.ظ
Thanks for your marvelous posting! I definitely enjoyed reading it,
you will be a great author. I will be sure to bookmark
your blog and will eventually come back sometime soon. I want to encourage you to definitely continue your great posts, have a nice weekend!
Foot Problems
یکشنبه 15 مرداد 1396 06:17 ب.ظ
Great post! We are linking to this particularly great article on our site.
Keep up the good writing.
culturedtalent253.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 06:40 ق.ظ
It's remarkable designed for me to have a web site, which
is beneficial in support of my experience. thanks admin
BHW
سه شنبه 29 فروردین 1396 12:45 ق.ظ
Hey there! I'm at work surfing around your blog from my new iphone 3gs!
Just wanted to say I love reading through your blog and look
forward to all your posts! Carry on the fantastic work!
BHW
دوشنبه 28 فروردین 1396 03:13 ق.ظ
Hello! I'm at work surfing around your blog from my new iphone
4! Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your
posts! Carry on the great work!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر